Sıcak Gündem: Uzayda hayatta kalan mikroplar astronot sağlığını tehdit edebilir | İşte Tüm Ayrıntılar

Nasa'nın Perseverance isimli uzay aracı Mars'ta kaya örnekleri topluyor ve bunları analiz ediyor. Gökbilimciler de uzun süredir bizimkine benzer bir atmosfere sahip olabilecek gezegenler bulabilmek için evreni araştırıyor. ve galaksimizdeki uzak gezegenlerden gelebilecek radyo sinyallerini dinliyor.Bu karmaşık görevlerin hepsinin ortak bir amacı var: Dünya'nın ötesinde yaşamın var olup olamayacağını veya geçmişte yaşamın var olup olmadığını öğrenmek.İnsanlar onlarca yıldır gezegenimizin dışında yaşam belirtileri arıyor ve fakat uzaylılar filmlerde gördüğümüz yeşil yaratıklara benzemeyebilir.Aslında, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) gibi kurumlarla araştırmalar yürüten astrobiyolog ve yazar Dr. Michaela Musilova'ya göre, uzaylılar muhtemelen mikrobiyal formda olacaklar.Peki, uzayda mikrobiyal yaşam bulursak, bu bizi hasta edebilir mi? ve tersi şekilde, uzayı keşfetme çalışmaları sırasında, bu mikroorganizmaları yayacak olanlar aslında biz olabilir miyiz?

Düşmanca koşullarMusilova, BBC'nin Crowdscience adlı podcast yayınında, bakteri gibi basit organizmaların uzayın elverişsiz koşullarında hayatta kalma ihtimalinin en yüksek olduğunu söylüyor.Ona göre, Dünya'da bulunan bazı bakteriler, spor formuna geçebilme yetenekleri sayesinde uzayda uzun süre hayatta kalabiliyorlar. Bu, radyasyona dayanabilecekleri bir tür uyku hali.Musilova, "Hücre içinde kalın bir koruyucu kabuk oluşturuyorlar. DNA çok sıkı bir şekilde paketleniyor ve bir bakıma emniyet kemeri gibi çalışan özel proteinler tarafından korunuyor" diye açıklıyor. "DNA'yı yerinde tutuyorlar çünkü radyasyon DNA'yı küçük parçacıklara ayırma eğiliminde" diyor.Musilova, bazı teorilerin bakteri sporlarının uzayda binlerce yıl hayatta kalabileceğini öne sürdüğünü söylüyor. Ancak bu teorilerin varsayımsal olduğunu çünkü bilim insanlarının Uluslararası Uzay İstasyonu'nda henüz bunları çok uzun süre test edemediklerine işaret ediyor.Uzaydan Dünya'yaBilim insanlarının cevaplaması gereken temel sorulardan biri, dışarıdaki potansiyel mikrobiyal yaşamın Dünya'ya geri getirilip getirilemeyeceği ve dahası bunun insanları hasta edip edemeyeceği.Uzmanlar daha önce Mars'tan alınan yüzey örneklerinin Dünya'ya zarar verme riskinin "son derece düşük" olduğunu belirtmişti. Bununla birlikte, Musilova'ya göre NASA gibi uzay ajansları bu olası tehdidi "oldukça" ciddiye alıyor.NASA ve ESA'nın Mars örneklerini ilk kez Dünya'ya getirmek için ortaklaşa yürüttüğü ve şu anda askıya alınmış olan Mars Örnek Getirme programında, olasılıklara karşı yedek planlar yapılmıştı.ESA'da çalışan bilim insanı Silvio Sinibaldi, "Kesinlikle, bu örneklerin saklanacağı ve Dünya üzerinde test edileceği, özel güvenlik laboratuvarları kurmayı planlıyorlardı" diyor.Ayrıca, örneklerin tek tehdit unsuru olmadığını da belirtiyor.Sinibaldi, bu örnekleri geri getirecek uzay aracının dış yüzeyinin de potansiyel mikroplara karşı incelendiğine dikkat çekiyor.Bunların "Dünya atmosferine yaklaşmasını bile istemediklerini" belirtiyor.Uzayı kirletebilir miyiz?Ancak ABD'deki Pittsburgh Üniversitesi'nde mikrobiyolog ve eski astronot Dr. Kate Rubins'e göre, mikroplar uzayda hayatta kalabiliyorsa, oraya ne götürdüğümüzü de düşünmeliyiz.İnsanlar uzaya yolculuk ederken kaçınılmaz olarak mikropları da beraberlerinde taşıyor. Rubins mikropların, çevreyi algılama yetenekleri bakımından benzersiz olduğuna işaret ediyor."Stres gibi şeylere karşı çok hassaslar ve uzay uçuşu ortamı, mikro yerçekimi ortamı, çok fazla stresle dolu" diyor.Çalışmalar, mikro yerçekimine maruz kalan bazı bakterilerin, virülansla (yani hastalık yapma kapasitesiyle) ilişkili genleri aktive ettiğini gösterdi.Rubins, "Bu biraz endişe verici. Biraz daha patojenik hale geliyorlar" diyor.Bazı araştırmalar, uzay uçuşunun insan bağışıklık sistemini olumsuz etkileyebileceğini de gösterdi.NASA, zona hastalığıyla ilişkili olanlar da dahil uykuda olan virüslerin bazı durumlarda uzayda yeniden aktif hale geldiğini gözlemledi. Rubins, "[Bu] bağışıklık sisteminin zayıfladığı ve bu virüsün uyanıp yeniden aktif hale geldiği anlamına gelebilir" diyor.

Musilova'ya göre, mikropları uzaya götürmek, incelemek istediğimiz şeyi kirletebileceğimiz için kendi bilimsel araştırmalarımız için de bir tehdit oluşturabilir."Mars'taki koşulların yaşam için elverişli olup olmadığını incelemek amacıyla Mars'a birçok farklı uzay aracı gönderiyoruz" diyor ve devam ediyor: "Mars'a kadar 'yolculuk etmeyi' başarmış bazı mikropların olması neredeyse kesin. Eğer bir gün Mars'ta yaşam bulursak, öncelikle bunun Dünya kaynaklı olup olmadığını kontrol etmemiz gerekecek."Sinibaldi, bu riski azaltmanın aynı zamanda "diğer gezegenlerde çoğalabilecek" organizmaları taşımayı da önlediğini ekliyor.Uzay aracı tasarımı bu konuda rol oynayabilir.ESA'nın Mars keşif aracı Rosalind Franklin'in 2028'de fırlatılması planlanıyor ve kirlenme riskini en aza indirecek şekilde tasarlanıyor.ESA'ya göre, uzay aracı son derece temiz bir ortamda monte edildi. Bakterilerin sayısını mümkün olduğunca düşük tutmak için kuru ısı ile mikrobiyal azaltma, UV ve gama radyasyonu gibi yöntemler de kullanıldı, ancak bakteriler tamamen ortadan kaldırılamadı.Proje mühendisi Paul Meacham "Aracın tüm yüzeyinde 10 binden az bakteri sporu bulunması gerekiyordu. Bu sayı normalde bir iğne başının sekizde birinde bulunur" diyor."Aslında bu rakamın %10'una ulaştık" diye devam ediyor.Neden önemli?Geçen ay NASA uzmanlar, Dünya'daki bazı mikropların Ay'ın Güney Kutbu bölgesindeki gölgeli kuytu köşelerde hayatta kalabileceğini keşfetti.Araştırmacılar, elde edilen bulguların mikropların uzayda nasıl tepki verdiğini daha iyi anlamanın gerekliliğini vurguladığını belirtti.Mikropların uzayda hayatta kalma hatta daha da bulaşıcı hale gelme potansiyelleri ve uzay yolculuğunun insan bağışıklık sistemini baskılayabilmesi göz önüne alındığında, mikroplar astronotların sağlığına ve uzay görevlerinin başarısına olumsuz etki edebilir.İnsanlar Dünya'dan daha uzun süreli seyahatler planladıkça bu sorunlar daha da önem kazanıyor. Uluslararası Uzay İstasyonu'nda birisi hastalanırsa, 24 saat içinde tıbbi bakım almak üzere geri gönderilebilir. Ancak Ay'da bu günler sürebilir.Rubins, "Fazla bir şey gibi görünmeyebilir, ancak şiddetli bir enfeksiyonunuz varsa, gerçekten bir sorun olabilir" diyor.BBC World Service'te yayınlanan CrowdScience programının bir bölümünden uyarlandı. Daisy Stephens'ın katkılarıyla.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .