🕌 İslam Ansiklopedisi ve Dini Terimler Sözlüğü

İlk müslümanlardan ve aşere-i mübeşşereden biri, Kûfe tefsir ve fıkıh mekteplerinin kurucusu.

Tebeu’t-tâbiînin ileri gelenlerinden, muhaddis, zâhid ve fakih.

Tebeu’t-tâbiînin tanınmış hadis hâfızı ve fıkıh âlimi.

İlk devir sûfîlerinden.

İbâdât, muâmelât ve ukūbâtla ilgili âyetlerin tefsirini konu alan ilim dalı ve bu dalda yazılan eserlerin ortak adı.

Kur’ân-ı Kerîm’deki yeminler ve bu yeminlerden bahseden ilim.

Abdullah b. Mes‘ûd’un seçkin talebesi, Kûfe fıkıh ve tefsir mektebinin önde gelen temsilcilerinden.

Tâbiîn devri Mekke fukahasından, müctehid, muhaddis.

Basra’nın tanınmış muhaddisi.

Mu‘tezile’nin kurucularından ve hadis rivayet eden ilk kelâmcılardan.

Muhaddis tâbiî.

XII. yüzyıl Türk şairlerinden Edib Ahmed Yüknekî’nin Doğu Türkçesi’yle yazdığı ahlâk ve nasihate dair eseri.

Hz. Peygamber tarafından cennete girecekleri daha hayatta iken kendilerine müjdelenen on sahâbî.

Kur’ân-ı Kerîm’in bir cemaat içinde sesli olarak okunan ve genellikle orta uzunluktaki on âyet kadar olan bölümlerine Türkler arasında verilen ad.

Hadis, kıraat ve ferâiz sahalarındaki bilgisiyle tanınan tâbiîn nesline mensup âlim.

Tefsir ve hadis âlimi.

Allah’ın varlığına, peygamberlerin doğruluğuna işaret eden delil ve mûcize anlamında, ayrıca Kur’ân-ı Kerîm sûrelerinin belli bölümlerinden her biri için kullanılan bir terim.

Kur’ân-ı Kerîm’in bir bütün halinde indirildiği ve dünya semasında bulunduğu rivayet edilen yerin adı.

İlâhî emirleri meleklere ve peygamberlere ulaştıran vahiy meleği.

Kur’ân-ı Kerîm’e hareke sistemini getiren ve Arap nahvinin ilk esaslarını tesbit eden âlim, şair.

II. (VIII.) yüzyılda ortaya çıkan Kûfe merkezli fıkıh ekolüne verilen ad.

Ebû Amr ed-Dânî’nin (ö. 444/1053) mushafların harekelenmesi ve noktalanmasına dair eseri.

Ebû Amr ed-Dânî’nin (ö. 444/1053) ilk mushafların imlâsına dair eseri.

Hz. Peygamber’e hizmetiyle tanınan ve en çok hadis rivayet eden sahâbîlerden biri.

Naslarda Kur’an ve Fâtiha sûresi için kullanılan bir terkip.

Kur’ân-ı Kerîm’in uzun sûrelerinden Bakara, Âl-i İmrân, Nisâ, Mâide, En‘âm, A‘râf ve Tevbe’nin (veya Yûnus) ortak adı.

Tefsir ilminin âyet veya sûrelerin iniş sebeplerini araştıran dalı.

Fakih, kıraat âlimi ve muhaddis tâbiî.

Fıkıh ve hadis âlimi, tâbiî.

Kur’an’ın üstünlükleri hakkındaki bilgiler, tefsir ilminin bu bilgilere dair disiplini ve bu konuyla ilgili literatür için kullanılan bir tabir.

Kur’ân-ı Kerîm’deki garîb lafızların tefsirini konu alan ilim dalı ve bu dalda yazılan eserlerin ortak adı.

Basralı zâhid.

Kur’an’ın yaratılmış olup olmadığı konusundaki tartışmaları ifade eden kelâm terimi.

Basralı meşhur tâbiî, âlim ve zâhid.

Kur’an ilimleriyle hadis literatüründe kullanılan bir tabir.

Esmâ-i hüsnâ ile bazı sûre ve âyetlerin dileklerin kabulündeki tesirlerini ifade eden bir tabir ve bu konuda yazılan eserlerin ortak adı.

Tâbiîn devri kumandanlarından, zâhid.

Kur’an’da yirmi dokuz sûrenin başında yer alan ve isimleriyle telaffuz edilen harflerin ortak adı.

Hz. Peygamber’in sırdaşı olan sahâbî.

Kur’ân-ı Kerîm’in tamamını ezberleyen kimse.

Hadis âlimi.

Hadisleri ilk defa konularına göre tasnif eden muhaddis ve fakih.

Hadis, fıkıh ve tefsir âlimi.

Rüya tabiriyle tanınan hadis ve fıkıh âlimi, tâbiî.

Kur’an’ı noktalayan tâbiî, Merv kadısı.

Siyer ve megāzî müellifi, muhaddis.

İslâmî ilimlerin hemen her dalındaki çalışmalarıyla tanınan Hanbelî âlimi.

Feyiz yoluyla insanın kalbine ulaştırılan bilgi.

Emevîler’in Basra kadılarından.

Kur’ân-ı Kerîm’in erişilmez üstünlüğünü ifade eden terim, bu konuda yazılan eserlerin ortak adı.

Kur’an âyetlerini cümle yapısı yönünden inceleyen ilim dalı ve bu alanda yazılan eserlerin ortak adı.

Kur’ân-ı Kerîm’in indirildiği mübarek gece.

Müfessir tâbiî.

Kur’ân-ı Kerîm’in okunuş keyfiyeti, kıraat âlimlerine nisbet edilen okuyuşlar, bunlarla ilgili ilim dalı.

Kur’ân-ı Kerîm’de tarihî kişilerle olaylara dair yer alan haberler ve bunlardan bahseden ilim.

Şer‘î hükümlerin ilk ve temel kaynağı olarak Kur’ân-ı Kerîm’i ifade eden fıkıh usulü terimi.

İbn Ebû Dâvûd’un (ö. 316/929) resmî mushafa ve bazı sahâbîlere ait özel mushaf nüshalarına dair eseri.

Çok Kur’an okuyan anlamına gelen ve farklı bağlamlarda kullanılan bir terim.

İslâm dininin kutsal kitabı.

Seyyid Ahmed Han’ın düşünceleri etrafında Abdullah Çekrâlevî tarafından Hindistan’da oluşturulan cemaat.

Yûsuf Has Hâcib tarafından XI. yüzyılda yazılmış, Türk dilinin, edebiyatının ve kültür tarihinin en önemli kaynaklarından.

Güney Irak’ta Hz. Ömer’in emriyle Sa‘d b. Ebû Vakkas tarafından kurulan şehir.

Hz. Ali’ye yakınlığıyla tanınan âbid.

Bütün nesne ve olaylara ilişkin ilâhî ilim ve takdirin kayıtlı bulunduğu kitap.

Kur’ân-ı Kerîm’deki mecazi lafızların tefsirini konu alan ilim dalı ve bu dalda yazılan eserlerin ortak adı.

Kûfe ekolüne mensup muhaddis ve fakih tâbiî.

Türkçe’de Kur’an çevirileri için kullanılan bir terim.

Kur’an’ın filolojik tefsirini konu alan ilim dalı ve bu dalda yazılmış eserlerin ortak adı.

Kur’ân-ı Kerîm’de es-seb‘u’t-tuvel dışında âyet sayısı yüzün üzerinde olan sûrelere verilen ad.

Başka bir ihtimal taşımayan açık mânalı âyet ve hadislerle fıkıh usulünde açıklık bakımından en üst düzeydeki lafız türü için kullanılan bir terim.

Bir başkasının Kur’ân-ı Kerîm’i okuyuşunu takip etmek ve bu suretle hatim indirme anlamında kıraat terimi.

Kur’ân-ı Kerîm âyetlerinin iki kapak arasında toplanmasından oluşan kitap.

İlk zâhidlerden.

Mâlikî mezhebinin imamı, büyük müctehid ve muhaddis.

Âyetler ve sûreler arasındaki anlam ilişkisi ve bunu inceleyen bilim dalı.

Mâna yönünden birden fazla ihtimal taşıdığı için anlaşılmasında güçlük bulunan lafız veya ifade.

Âyetler arasında ilk bakışta var olduğu sanılan ihtilâfları inceleyen ilim dalı ve bu dalda yazılan eserlerin ortak adı.

Mushaflara noktalama sistemini ilk defa uygulayan tâbiî.

Kur’ân-ı Kerîm’in lafız, mâna ve tertip bakımından insicamlı olduğunu ortaya koyan ilim dalı ve bu alanda yazılan eserlerin ortak adı.

Hadislerde Allah’a nisbet edilen haberî sıfatlardan biri.

İlâhî kitapların ve özellikle Kur’ân-ı Kerîm’in Allah katından indirilişini ifade eden terim.

Basra’nın önde gelen âlimlerinden, fakih.

Allah’tan vahiy yoluyla aldığı bilgileri ve emirleri tebliğ etmek, muhataplarını hak dine çağırmakla görevlendirilen yüksek vasıflı kimse.

Mescid-i Nebevî’nin bitişiğinde yoksul sahâbîlerin barınması için yapılan ve giderek bir eğitim kurumu haline gelen yer.

Kutsal metinleri ifade eden bir Kur’an terimi.

Kur’ân-ı Kerîm’i oluşturan 114 bölümden her biri.

Tebeu’t-tâbiîn neslinden hadis âlimi ve hâfız.

Kendi adıyla anılan fıkıh mezhebinin imamı, müfessir, muhaddis ve zâhid.

Hadis hâfızı.

Hadis âlimi, tâbiî.

Tebeu’t-tâbiîn neslinden muhaddis, ricâl âlimi.

Temizlik anlamında fıkıh terimi.

Tâbiîni müslüman olarak gören ve müslüman olarak ölen üçüncü nesli ifade eden terim.

Kur’ân-ı Kerîm’in kurallarına uygun biçimde okunmasını konu alan bilim dalı ve bu dalda yazılan eserlerin ortak adı.

Kur’ân-ı Kerîm âyetlerini açıklamayı ve yorumlamayı ifade eden terim; Kur’an âyetlerini yorumlama ilmi ve bu alandaki eserlerin ortak adı.

Kur’ân-ı Kerîm’in Hz. Peygamber’e parça parça indirilmesini ifade eden terim.

Kur’ân-ı Kerîm’in tilâvet usullerinden en ağır biçimde okumayı ifade eden tecvid terimi.

Emevîler devri şairi.

Kur’ân-ı Kerîm’in tecvid ve tertîl üzere okunması anlamında terim.

Kur’ân-ı Kerîm’le ilgili ilimler anlamında bir tabir; bu ilimlere dair yazılan eserlerin ortak adı.

Hz. Peygamber’in hanımı.

Kur’an’ın kendine özgü anlatım tarzını ifade eden bir terim.

Hz. Peygamber’in kendisine nâzil olan âyetleri yazdırdığı sahâbîler için kullanılan terkip.

Allah’ın dilediği emir, hüküm ve bilgileri peygamberine bildirmesi anlamında terim.

Muhaddis ve fakih.

Mu‘tezile’nin kurucusu olarak bilinen âlim.

Kur’an’da bir kelimenin farklı yerlerde kazandığı değişik mânaları mükerrerleriyle birlikte inceleyen bilim dalı ve bu dalda yazılan eserlerin ortak adı.

Tasnif dönemi hadis ve ricâl âlimi.

Hadis hâfızı ve ricâl âlimi.

Muhaddis tâbiî.

Yûsuf peygamberin Züleyhâ ile olan kıssası etrafında yazılan edebî eserlerin ortak adı.

Kulun Hakk’ın dışındaki her şeyi terketmesi anlamında bir tasavvuf terimi.

Hz. Peygamber’le ashabının zühd hayatına dair rivayetler ve bu konuyla ilgili literatür için kullanılan terim.